Wat doen wij hier?

De zomer geeft je altijd iets meer mogelijkheden om een boek te lezen. Al weet ik niet of dit boek nu echt geschikt is voor temperaturen boven de 19 graden Celsius. Omdat het nogal wat concentratievermogen vereist. Maar voor wie zich nog eens wil verdiepen in Amerika, de geschiedenis en hoe daar nu mee omgegaan wordt. En daarbij kritische noten van een insider wil lezen over de huidige maatschappij en regering. Is dit zeker een aanrader. En als het niet lukt in de zomer, kan je er altijd nog mee wachten om het te gebruiken als opwarmertje tijdens een winterdip.

Amerika eerst

Meteen in het voorwoord steekt Marilynne Robinson van wal. Het boek ‘Wat doen wij hier? Over geweten, geloof, geluk en wat het betekent om te leven’ is een verzameling lezingen. Voordrachten die ze gehouden heeft over haar zorgen over de manier van denken in Amerika. Ondanks dat beweerd wordt dat het land erg gepolariseerd is, vindt Robinson dat er in de maatschappij velen zijn die op wezenlijke vlakken dezelfde verkeerde aannames staande houden. Ideeën die zo gemeengoed zijn geworden dat ze niet effectief onderzocht worden en voort kunnen blijven bestaan als waarheid. De ideologie van het grote Amerika is dermate overheersend geworden, dat ze gezond denken in de weg zou staan. De bijbehorende vooroordelen beïnvloeden de hele maatschappij en daarmee het leven en de kansen van iedereen. Naar eigen zeggen kan Robinson deze dingen nu beweren, omdat ze te oud is om er nog langer doekjes om te winden.

Geschiedenis

Ze hekelt bijvoorbeeld ideeën die als typisch Amerikaans worden benoemt, terwijl ze ook in Engeland en Europa voorkomen. De gebrekkige en ingekleurde geschiedschrijving, waar iedereen op teruggrijpt zorgt ervoor dat men in beperkte kringen blijft denken. Robinson hamert er herhaaldelijk op dat men meer boeken zou moeten lezen. Voordat bepaalde quotes van invloedrijke personen eindeloos aangehaald en uit zijn verband gerukt worden. Ondanks alle kennis die vooraanstaande figuren in de maatschappij (zouden moeten) hebben, lijkt het alsof ze die in het publieke debat volledig achterwege laten om ‘de taal van het volk’ te spreken. Door wij – zij denken te stimuleren, om vooral de grootste en de rijkste te worden of te blijven. Ondanks alle offers die hiervoor in het verleden al gebracht zijn en we ook nu nog moeten brengen.

Onnavolgbaar

Zowel de onderwerpen die (herhaaldelijk) behandeld worden, als de manier van schrijven van Robinson zijn erg Amerikaans. Soms vroeg ik me dan ook af hoe relevant alle essays voor de Nederlandse lezer zijn. Toch zet het boek ook aan tot denken over onze cultuur en het onderwijssysteem. Uiteindelijk leven we toch grotendeels in dezelfde tijdsgeest.

Wat je noemt een volzin.

Zoals ze bijvoorbeeld op pagina 263 en 264 schrijft: ‘De mensheid is gezakt in haar eigen waardering, terwijl het beeld ontstond dat nog steeds bestaat: dat dit uitermate menselijke project op de een of andere manier onmenselijk is – onder andere omdat het doorgaans boven de dwalingen meent te staan waartoe wij mensen geneigd zijn. Men ging ook godsdienst tot die dwalingen rekenen. Die werd beschouwd als een primitief verklarend systeem, een poging om te doen wat de wetenschap al deed, namelijk een verklaring geven voor de oorsprong en het functioneren van dingen. En op die gronden werd godsdienst behandeld alsof hij in twijfel werd getrokken door de wetenschap. De Schrift, de kerkvaders en de klassieke theologie hebben heel andere interesses, maar het christendom is serieus en onhandig verdedigd door sommigen alsof het de strijd met de wetenschap was aangegaan om hetzelfde territorium, alsof het altijd een reeks verzonnen verhalen is geweest in plaats van het geheel van geschiedenis, poëzie, ethisch onderricht en reflectie – en ook metafysica – dat de westerse beschaving al vele eeuwen lang inspireerde, verfraaide en opfleurde. De wetenschap heeft nooit enige ethica of poëzie voortgebracht. Ze heeft weinig te zeggen over de geschiedenis en heeft weinig teweeggebracht op het gebied van filosofische beschouwing. Niets ten nadele van de wetenschap, maar die gaat over andere zaken.’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *