Voltooid leven

Gisteren hielp ik een oudere heer op de afdeling met een voorbereidend onderzoek voor zijn behandeling. Een echte heer, netjes gekleed, aktetas onder de arm, helemaal voorbereid. Maar het was tot nu toe niet helemaal verlopen zoals hij had gewenst. Hij moest een test doen en dat had wat lichamelijk ongemak opgeleverd, daar bleef hij zich nu bij ons voor verontschuldigen. Vervolgens noemde hij dat hij hierna zijn arts zou zien, maar moesten we hem vertellen dat die er vandaag niet was en dat hij dus een ander zou treffen. Ow, zag je hem denken, ik dacht een beetje op de hoogte te zijn van wat me te wachten stond, maar nu gaat het een na het ander mis. Onze woorden dat mensen wel vaker problemen hebben met de tests, deden hem niet veel goeds. Maar door te vragen naar het ontstaan van zijn klachten, de situatie nog eens uit te leggen en later kort te vragen naar zijn verdere leven wist hij toch weer wat te ontspannen en verliet uiteindelijk met hernieuwde moed onze kamer.

Grip verliezen

Deze meneer deed me denken aan de personen waarover ik las in het boek ‘Voltooid leven’. Het zijn vaak verhalen over mensen die alles graag zelf in de hand hebben en door allerlei omstandigheden toch steeds de grip verliezen.  Of het idee hebben dat er maar wat met hen gesold wordt. Alsof ze niet serieus genomen worden. Al eerder verwees ik naar de studie die E. van Wijngaarden heeft gedaan naar het zogenaamde voltooide leven. Inmiddels is naar aanleiding van dit promotieonderzoek dus ook een boek verschenen. ‘Voltooid leven, over leven en willen sterven’ (2016, Uitgeverij Atlas contact, Amsterdam/ Antwerpen).

Confronterend

Ondanks dat je misschien niet het idee hebt dat dit nu een onderwerp is waar je meteen een boek over wilt lezen, wil ik het toch sterk aanraden. Het boek heeft een goede opbouw. Het bevat fragmenten van 25 diepte-interviews die van Wijngaarden afnam met verschillende mensen die, ondanks dat ze verder in voor hun leeftijd in relatief goede gezondheid leven, hun leven als voltooid ervaren. Deze verhalen worden afgewisseld met onderzoeksresultaten uit allerlei vakgebieden. Om zo de ervaringen van mensen te onderbouwen of te verhelderen. Het resultaat is niet alleen een zeer verhelderende inkijk in wat deze mensen bezighoudt en drijft, maar ook confronterende inzichten ten aanzien van onze maatschappij.

Zonnebloem als oplossing

Onze maatschappij is sterk probleem- en oplossingsgericht. Maar dingen als bijvoorbeeld eenzaamheid, die bij het leven horen, maar vooral ook in de ouderdom naar voren komen, zijn niet zozeer problemen die je kunt oplossen met een Zonnebloem reisje. In veel gevallen gaat het er veel meer om dat mensen gezien en gehoord willen worden in hun eenzaamheid. Hun eigen verhaal willen doen, niet maar een beetje afgeleid of beziggehouden willen worden. Ouderen hebben vaak ook een soort intrinsieke drang om zich meer terug te trekken uit de maatschappij, maar dat betekent niet dat ze helemaal alleen gelaten willen worden. Ze hebben nog steeds aandacht nodig en een oprecht luisterend oor.

Meritocratie

Een ander idee dat in het boek naar voren komt is dat onze maatschappij zeer prestatiegericht is, een zogenaamde meritocratie is geworden. Je ontleent je status aan wat je zoal presteert in je leven en zodra het werkzame leven of de belangrijkste taken als opvoeder wegvallen, blijft er vaak niet veel meer over waarmee je in de maatschappij nog kunt meetellen. Men zit niet te wachten op kennis en ervaring van vroeger. Ongeacht wat iemands prestaties in het verleden waren, men is nu oud en er blijkt totaal geen belangstelling meer te zijn voor wie iemand is. Van Wijngaarden wijst erop, dat het misschien niet zozeer het idee van de ouderen is dat ze ‘nutteloos’ zijn geworden, omdat ze zogenaamd niets meer bijdragen aan de samenleving. Maar dat dit ook een opvatting is die in de maatschappij breed gedragen wordt. Wanneer mensen maar vaak genoeg bewust of onbewust geconfronteerd worden met het idee dat je alleen meetelt als je iets presteert, ga je jezelf vanuit dit perspectief bekijken en bestaat de kans dat je het niet meer ziet zitten.

Gevaarlijke prestatiedrang

Kun je jezelf voorstellen, dat wij  met onze eeuwige honger naar meer en beter, niet alleen onszelf een burn-out in werken, maar ook een hele generatie over de kling jagen?! Deze ernstige constatering is vast geen goede reclame om nu enthousiast dit boek te gaan lezen. Maar dat zou je juist wel moeten doen, het bevat mooie verhalen en het is confronterend, maar het opent daardoor je ogen voor je medemens en onze ingesleten maar allicht behoorlijk vreemde ideeën over het leven.

Geef een reactie