Oud en van het leven verzadigd

What’s new? Bij deze titel denk je vast aan discussies over het zogenaamd ‘voltooide leven’. Wat me te binnen schoot, was dat dergelijke woorden ook in de bijbel staan. Precies deze woorden. Verschillende keren, namelijk bij de dood van Abraham in Genesis 25: 7 – 11, bij diens zoon Izak in Genesis 35: 27 – 29 en bij Job staat het ook, in 42: 17, nadat kort beschreven wordt wat een goed leven hij na zijn ellende gehad heeft. Niet dat het dan moet kunnen, omdat het in de bijbel staat. Maar omdat mijn eerste reactie was, dat het echt weer een westers luxe probleem was. We hebben het zo goed voor elkaar hier, we lijken onze dood steeds verder voor ons uit te kunnen schuiven. Nu blijkt dat ook weer niet goed en wil men zelfs het uiteinde nog in eigen hand houden.

Verbinding met het leven

Aan de universiteit voor humanistiek in Utrecht is onderzoek gedaan naar ouderen die ervaren dat hun leven voltooid is. Zie: Ready to give up on life – van Wijngaarden en Caught between intending and doing-van Wijngaarden. Hieruit is gebleken dat mensen vooral het gevoel hebben dat ze de verbinding met het leven verloren zijn. Men probeert het leven rationeel te beoordelen en komt tot de conclusie dat het beter zou zijn wanneer ze overleden waren. Toch staan de meesten van hen daar heel dubbel in, ze worden voortdurend heen en weer geslingerd tussen verschillende emoties. Zoals het gevoel van verbondenheid met de wereld om hen heen enerzijds en vereenzaming anderzijds. Graag zelfstandig willen zijn en een aversie hebben tegen hulp, maar ook mensen nodig hebben die soms bijspringen. Aan de ene kant ervaart men nog relatief gezond te zijn en van het leven te kunnen genieten, maar er is ook het gevoel dat het genoeg is geweest. Het idee dat ze, wanneer ze voorbereid zijn op hun dood, hier zekerheid in hebben ten opzichte van de onzekerheid over het verdere verloop van hun leven.  Het dilemma van een mooi, waardig, zelf gekozen einde, te midden van geliefden en het feit dat dit niet toegestaan is en men dus naar illegale middelen zou moeten grijpen.

Twijfel

Wat deze studie heel mooi laat zien, is dat het voor velen geen uitgemaakte zaak is, ze twijfelen, kunnen genieten van het leven, maar ervaren een gebrek aan zin en diepgang. Tot op zekere hoogte kan men rationeel beargumenteren dat het beter zou zijn wanneer men overleden was, maar daaronder gaat vooral angst schuil. Angst om de controle te verliezen, om niet langer een in hun ogen waardevol leven te kunnen leiden.

Oosterse versus westerse cultuur

In onze westerse cultuur worden pijn en lijden zoveel mogelijk vermeden, men ziet er het nut niet van in. Dit is niet per definitie logisch, want pijn en lijden zijn wezenlijke onderdelen van het leven. In oosterse culturen wordt hier heel anders mee omgegaan, ook deze aspecten van het leven horen erbij, worden beleeft en leveren inzichten op. Ouderdom kan dan ook iets moois zijn, men staat overal wat verder vanaf, kan relatieveren en daarmee de jongere generaties tot steun zijn en neemt langzaam aan stapje voor stapje afscheid van het leven. Wanneer we deze stappen willen overslaan, omdat we bang zijn voor wat er behalve aan lol en plezier in het leven is, verliezen we een volwaardig aspect van ons bestaan en wordt het zo plat als een pannenkoek.

Heimwee naar wat hierna komt

Toch kan ook iedereen zich indenken waar de ouderen mee worstelen. Uit je familie- en vriendenkring vallen steeds meer mensen weg. Daarmee verliest men herinneringen en onderling begrip. Om hen heen gaat de wereld in razend tempo door, allerlei problemen die men gedurende het leven al zo vaak voorbij heeft zien komen, ellende in de wereld, nieuwe technologieën waar men niet op zit te wachten. En al zou je al mee willen gaan met al die dingen, dan zijn er vaak toch kwalen die echte participatie belemmeren of beperken. “Heimwee naar wat hierna komt” noemde een oudere dame die ik laatst sprak het. Mooie uitdrukking, om voorbereid en hoopvol te zijn voor wat komen gaat, ondanks de nodige ellende die men eerst nog te verduren heeft.

Geef een reactie