Het uitschot en de geest

Dat de meningen over de bijbel nogal uiteen lopen, is algemeen bekend. Ik zag dat het evangelie nu zelfs in Meermanno ligt, gebroederlijk naast de Koran, als meest verbannen, verbrand en omstreden boek. Bij de tentoonstelling ‘Foute boeken?’ mag de bezoeker zelf beslissen welk leesvoer niet meer van deze tijd is. Om de discussie te bevorderen over de waarde van boeken. Heel fascinerend inderdaad, om te laten zien hoe met name in jeugdboeken de tijdsgeest weergegeven wordt. Heel Nederlands ook om daar boeken bij te leggen, die door de eeuwen heen vele culturen gevormd en de tand des tijds doorstaan hebben. Een boek dat de basis is voor een geloof en niet het product van een cultuur, uitgestald om in één oogopslag afgeschreven te worden.

Fout of goud

Des te groter was mijn verbazing toen ik een paar maanden geleden zag, dat Europese filosofen de brieven van Paulus hebben ontdekt. In samenwerking met een aantal theologen uit Groningen en filosofen uit Nijmegen is hierover vorig jaar een boek van Gert-Jan van der Heiden verschenen. ‘Het uitschot van de geest, Paulus onder filosofen‘ maakt deze filosofische interesse in Paulus ook voor het Nederlandse publiek beschikbaar. Het is een erg inspirerend boek, waarbij Paulus en zijn boodschap serieus worden genomen. Men denkt niet langer in lijn met Nietsche, die Paulus weg zet als wereldhatende nihilist en waardeert veel meer zijn vernieuwende ideeën. Het leven is niet waardeloos, maar moet geleefd worden vanuit het besef dat het anders kan. Zoals Paulus zelf en ook Jezus dat deden. Het breken met de cultuur waarin we leven, niet meegaan met de massa, maar kritisch durven zijn. Niet bang om uitschot te zijn, maar je daar juist mee identificeren.

Stevige kost

Het blijft een filosofisch boek en is zeker niet makkelijk te lezen. Maar het is wel inspirerend om te lezen hoe hedendaagse filosofen de brieven van Paulus lezen en ze weten te waarderen. Om zo zelf ook weer met een frisse blik naar de teksten te kijken. En zoals bij elk boek dat je leest, neem je dingen over en zijn er ook aspecten die je mist of waar je het roerend oneens bent. Maar dat doet in dit geval zeker niet af van de waarde van de boodschap en het respect voor de bron.

Hermeneutische lezing

Zo lezen we op pagina 30 en 31 iets wat ze in Meermanno nog niet helemaal hebben geprobeerd: ‘Paulus’ brieven vertegenwoordigen … iets wat niet zonder meer gedacht of toegeëigend kan worden in termen van de hedendaagse cultuur, al zijn die brieven eeuwenlang maatgevend geweest voor en in de westerse cultuur. … Voor zover de brieven niet totaal vreemd zijn aan deze cultuur, moet wat zij te zeggen hebben opnieuw toegankelijk kunnen worden gemaakt. Daarom moeten deze brieven opnieuw gelezen en geïnterpreteerd worden in het licht van de culturele en maatschappelijke vragen van vandaag. Het is een bekend hermeneutisch principe dat het begin van een historische ontwikkeling rijker is dan dat wat eruit volgt omdat het begin nog bol staat van de mogelijkheden waarvan sommige zich in de loop der tijd verwerkelijken en sommige zich niet kunnen verwerkelijken.’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *