Hansken en Christiaan

Mijn laatste aanwinsten op het gebied van boeken zijn ‘Rembrandts olifant, In het spoor van Hansken’ van Michiel Roscam Abbing en ‘Pelgrim, leven en reizen van Christiaan Snouck Hurgronje’ van Philip Dröge. Beide boeken bestrijken een tijd waarin veel van buiten Europa voor Westerlingen nog onbekend was en reizen echt een avontuur was. Dat je weken op een schip zat om in het Midden-Oosten of Azië te komen en dat je zoveel mogelijk probeerde mee terug te nemen om te verhandelen of je sterke verhalen kracht bij te zetten.

Zoals de olifant Hansken, die in 1633 als geschenk naar Nederland verscheept werd, naar stadhouder Frederik Hendrik als cadeau van de VOC. Ze werd verkocht, leerde kunstjes en trok door heel Europa op een rantsoen van voornamelijk brood en bier. Bier was immers beter te conserveren dan water en het beest dronk een vat ineens leeg, wat natuurlijk een geweldige bezienswaardigheid was. Iedereen probeerde de olifant in levende lijve, vaak tegen betaling, te zien. Ook de knappe koppen van die tijd kwamen zich aan Hansken vergapen om hun theorieën te verifieren, want wetenschap was toen vooral nog een studeerkamer praktijk, je schreef boeken op basis van eerdere boeken en artikelen over een bepaald onderwerp.

Dat ging ook op voor de kennis die men eind negentiende eeuw over de Islam en Mekka bezat. De sterkste verhalen deden de ronde, want geen voorhuid was ooit in Mekka geweest. Christiaan Snouck Hurgronje wilde hier verandering in brengen, hij wilde zelf naar de landen en volken afreizen om ze te bestuderen. Hij assimileerde zich zoveel mogelijk om van alle details op de hoogte te komen. Tot op zekere hoogte lukte hem dat een aantal keer, maar vaak werden zijn rol en persoon in twijfel getrokken en moest hij vroegtijdig vertrekken. Desondanks wist hij veel nieuwe kennis te vergaren, die onder andere voor politieke doeleinden zeer van pas kwam.

Het zijn twee geweldige verhalen, de een door de routes en avonturen van een exotisch dier door Europa te volgen en de ander over een onverschrokken avonturier die juist naar exotische oorden afreisde. De auteurs zijn erin geslaagd een behoorlijk neutraal verslag te schrijven, op basis van wat zoal bewaard is gebleven uit correspondenties, tekeningen of foto’s, rekeningen en dagboeken.

Prachtig om je op deze manier mee te laten voeren naar andere tijden, waar mensen in redelijke anonimiteit konden leven en zonder al te veel regels hun onbegrensde nieuwsgierigheid achterna konden gaan. Al waren er toch ook toen al de nodige voorbeelden van administratieve rompslomp en onnodige geldklopperij te ontdekken, maar dan hebben we het ook wel over een olifant die door de straten ging en de eerste besneden protestant.

Geef een reactie