Wanneer je kinderen krijgt, kijk je al snel met andere ogen naar de wereld waarin ze opgroeien. Wat krijgen ze mee in de klas, op zwemles, in boeken en op tv? Zo viel het me op dat, in het merendeel van de Nederlandse scholen, het eerste woord dat de kinderen in groep 3 leren schrijven het persoonlijk voornaamwoord ‘ik’ is. Dat verhoudt zich dan natuurlijk ook tot jij en nodigt uit om jezelf in de gouden weken te profileren als jezelf. Het is een heel makkelijk woordje om mee te beginnen en je oorsprong zoeken bij de ‘aap’ is ook niet alles. Maar het is wel tekenend voor onze maatschappij. Vanaf het begin leren we onszelf te ontplooien, te excelleren en uit te dagen, zodat je het maximale bereikt met al je capaciteiten en daar de vruchten van plukt. Alles voor het ik, zo lijkt het.

Met ziel en zaligheid

Zo heeft Disney ook weer wat moois voor ons in petto, de film ‘Soul’. Vind je ware, briljante ik, zo moedigt de trailer aan. Wordt de persoon die je zou moeten zijn en doe de dingen waar je later om herinnerd wilt worden. Zo kort als het leven is, mag je de tijd niet verspillen met allerlei rompslomp, maar moet je vooral iets waardevols bijdragen. En alle ingrediënten hiervoor liggen verborgen in je ziel. De hoofdpersoon uit de animatiefilm moet er halsbrekende toeren voor uithalen om te ontdekken wat zich daar allemaal afspeelt. Allerlei ideeën over hiernamaals en hiervoormaals, geprojecteerd in een soort fabriekshallen, zoals eerder bij ‘Inside out’ en ‘Coco’ van dezelfde makers. In deze films werden onze karaktereigenschappen en de dood neerzetten als aandoenlijke figuurtjes, die verklaren waarom we zijn wie we zijn en vooral in hun waarde gelaten moeten worden.

Leren waarderen

Zulke films kunnen best nuttig zijn. Om je kind uit te leggen waar boosheid of verdriet vandaan komt en dat het die emoties kan leren beheersen. Dat het goed is om te weten wat je zelf leuk vindt, in plaats van met de meute mee te lopen. Maar het is een gekleurd en eenzijdig beeld. Want hoe lang je ook graaft en zoekt, sommige emoties en drijfveren zijn niet te vatten. Niet iedereen heeft een helder ingebakken passie of talent. En het overgrote deel van ons zal simpelweg niet kunnen leven door puur en alleen je hart te volgen. We hebben ook een verantwoordelijkheid voor elkaar, dat is niet iets wat je pas op de middelbare school kunt leren, bij een maatschappelijke stage. Want dan heb je die boot allang gemist en mag iemand anders die klus klaren. Het zijn dingen die je van jongs af aan moet leren waarderen. 

De Ander

Waar je een film eenvoudig links kunt laten liggen, zal je kind het onderwijs gewoon moeten volgen. Al moet ik zeggen, dat ik niet meer weet wat mijn eerste woordje was in groep 3. Maar dit soort uitgangspunten die je van jongs af aan meekrijgt, zijn wel mede bepalend voor je blikrichting en basishouding voor de rest van je leven. Velen daarvan uit onze maatschappij staan wat mij betreft recht tegenover de christelijke moraal van naastenliefde en leven zoals God het voorziet. Gelukkig leren ze daar ook over, op school, thuis en in de kerk. Over jezelf wegcijferen waar nodig en over een ander soort grenzen heen gaan, ten dienste van de Ander. Zoals Audrey Assad het verwoord in I Shall Not Want:

From the love of my own comfort
From the fear of having nothing
From a life of worldly passions
Deliver me O God

From the need to be understood
From the need to be accepted
From the fear of being lonely
Deliver me O God
Deliver me O God

And I shall not want, I shall not want
When I taste Your goodness I shall not want
When I taste Your goodness I shall not want

From the fear of serving others
From the fear of death or trial
From the fear of humility
Deliver me O God
Deliver me O God

And I shall not want, I shall not want
When I taste Your goodness I shall not want