Sinds een aantal maanden werk ik bij een organisatie die aan de weg timmert qua internationalisering van het medewerkersbestand. Heel gaaf om weer met mensen uit allerlei landen en culturen samen te werken. En dan niet projectmatig, zoals voorheen vooral rondom congressen het geval was, maar nu als collegae om te investeren in duurzame samenwerkingsverbanden. Dat je in gesprek bent met iemand in mouwloos shirtje met de shutters dicht, terwijl je zelf behaaglijk met je coltrui aan zit.
Goed excuus om eens wat boeken te lezen over verschillen in arbeidsethos en cultuur. Zolang je als vis in je eigen water zwemt, heb je geen idee hoe je gewoonten verschillen van die van anderen.

Aardje naar zijn vaartje

Een boek wat hier heel praktische handvatten voor geeft is ‘The culture map’ van Erin Meyer. Ze heeft in vele landen gewoond en gewerkt, maar is geboren Amerikaanse en dat merk je in haar boek. Het puilt uit van de anekdotes, waardoor het geen taai theoretisch werk is. De auteur is inmiddels al een aantal jaar woonachtig in Frankrijk, dat zal de dikte van het boek en de leesbaarheid voor Hollanders zeker ten goede zijn gekomen.
Zoals Meyer zelf ook toegeeft blijven de gewoontes die je als kind voorgeleefd hebt gekregen leidend, ongeacht hoe lang en ver je weggaat van je geboorteland. Tot zover de eenzijdige opvattingen over cultuurverschillen.

Glijdende schaal

Het boek geeft aan de hand van acht aspecten de belangrijkste verschillen aan, waar managers zich bewust van moeten zijn bij internationale samenwerking. Het gaat om dingen als verschil in communicatie, besluitvorming, vertrouwen en hoe om te gaan met tijd. Per onderwerp geeft de auteur op een schaal aan hoe de gebruiken in verschillende landen zich tot elkaar verhouden.
Zo kan je in één oogopslag zien hoe de cultuur in jouw land verschilt van die van je collega overzees. Of welke gebruiken je kan verwachtten binnen de breedte van je internationale team. Dat levert heel verrassende combinaties van eigenschappen en de nodige eyeopeners op.
Regelmatig geeft Meyer ook een uitleg over waarom bepaalde gebruiken in de geschiedenis zo zijn gekomen, vanuit historisch of filosofisch perspectief.

Smeltkroes versus isolatie

Bijvoorbeeld op het gebied van communicatie. Daar vormen Amerikanen over het algemeen het ene uiterste van het spectrum, met hun uitgebreide manier van spreken. Tot op het niveau van benoemen dat iets een grapje is, voordat anderen erom kunnen lachen. Het andere uiterste kom je tegen in Japan, waar mensen veel tussen de regels door interpreteren.
Dit is mede te verklaren door de ontstaansgeschiedenis van de beide landen. Amerika als smeltkroes van mensen uit allerlei gebieden, waarbij de noodzaak om jezelf duidelijk te maken heel groot was. Terwijl Japan een behoorlijk geïsoleerde geschiedenis kent, waardoor men er over het algemeen aan een half woord genoeg heeft. De andere landen zitten daar ergens tussenin.


Wanneer je met z’n allen rond de tafel zit, is het goed om de verschillen, meteen aan het begin en met de nodige zelfspot, te benoemen. Zodat iedereen zich bewust is van het feit dat zijn of haar gewoonten geen gemeengoed zijn. Op die manier creëer je een opener verstandhouding, wat de nodige miscommunicaties kan voorkomen.